Ο κόλπος του Λαγανά Ζακύνθου φιλοξενεί έναν από τους μεγαλύτερους αναπαραγωγικούς πληθυσμούς της θαλάσσιας χελώνας Καρέττα (Caretta caretta) στη Μεσόγειο. Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου, που ιδρύθηκε το 1999, περιλαμβάνει ενδιαιτήματα θαλάσσιων χελωνών σε μία περιοχή Απόλυτης Προστασίας, όπου δεν επιτρέπεται η ανθρώπινη παρουσία (παραλία Σεκανίων και περίχωρα) και πέντε περιοχές Προστασίας της Φύσης, όπου ισχύουν περιορισμοί/κανονισμοί χρήσεων και δραστηριοτήτων (παραλίες Γέρακα, Δάφνης, Καλαμάκι- Ανατολικού Λαγανά, νησίδας Μαραθονήσι και τα θαλάσσια νερά του κόλπου του Λαγανά).

Ήταν ασφαλείς οι θαλάσσιες χελώνες κατά την ωοτοκία τους στη Ζάκυνθο το 2021; Η θαλάσσια βιολόγος Νικολέττα Σιδηροπούλου, Υπεύθυνη του προγράμματος του ΑΡΧΕΛΩΝ, απαντά: «Η συνεχής παρουσία του Φορέα Διαχείρισης του Πάρκου και του ΑΡΧΕΛΩΝ στην περιοχή διασφάλισε την παρακολούθηση της θαλάσσιας χελώνας και την προστασία των φωλιών για έναν ακόμη χρόνο. Περισσότερες από 1.300 φωλιές Καρέττα καταγράφηκαν και προστατεύθηκαν από τον ΑΡΧΕΛΩΝ στον κόλπο του Λαγανά σε συνεργασία με το Θαλάσσιο Πάρκο το 2021». Η φύλαξη, οι περιπολίες και ο αποκλεισμός της ζώνης φωλιάσματος με σχοινιά υλοποιήθηκαν από το Πάρκο, ενώ το WWF Ελλάς λειτούργησε το παρατηρητήριο πρόληψης πυρκαγιών πίσω από την παραλία Σεκάνια.

Ένα από τα ενδιαφέροντα θέματα που παρουσιάζονται στην έκθεση της Ζακύνθου για το 2021 είναι ότι, μετά την ίδρυση του Πάρκου, η συμβολή φωλεοποίησης των επιμέρους παραλιών άλλαξε. Συγκεκριμένα, η ανάλυση των στοιχείων ωοτοκίας των προηγούμενων ετών δείχνει ότι η μέση συμβολή της παραλίας Σεκάνια έχει μειωθεί με ισοδύναμη αύξηση της συνεισφοράς ωοτοκίας στις παραλίες του Ανατολικού Λαγανά, του Καλαμακίου και του Γέρακα. Αυτή η μακροπρόθεσμη αλλαγή πιθανότατα αποδίδεται σε αποτελεσματικότερα μέτρα προστασίας (φύλαξη, αποκλεισμός της ζώνης φωλεοποίησης, διαχείριση εξοπλισμού παραλίας) που εφαρμόστηκε σταδιακά από τον Φορέα Διαχείρισης του Θαλάσσιου Πάρκου καθώς και από τις τοπικές επιχειρήσεις αυτών των παραλιών. Ωστόσο, σημαντική μείωση του αριθμού των φωλιών έχει παρατηρηθεί τα τελευταία χρόνια στις παραλίες Μαραθονήσι και Δαφνη, η οποία σχετίζεται με ενοχλήσεις θαλάσσιων χελωνών από σκάφη στη θαλάσσια περιοχή του κόλπου και ανεξέλεγκτη ανθρώπινη πίεση αντίστοιχα.

Η αναφορά αναγνωρίζει ότι η Ζάκυνθος έχει γίνει κορυφαίος διεθνής τουριστικός προορισμός τα τελευταία χρόνια. Όμως, παρατηρείται ασέβεια και παραβίαση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας στον κόλπο του Λαγανά, ιδιαίτερα των κανονισμών για τη διατήρηση της φύσης στη θάλασσα και στις παραλίες ωοτοκίας από τις τοπικές αρχές και τους τοπικούς φορείς.

«Εδώ και αρκετά χρόνια, υπάρχει υπερβολικά μεγάλος αριθμός αδειοδοτημένων σκαφών που επιχειρούν στον κόλπο και αυτό το θέμα δεν έχει ρυθμιστεί ακόμη. Και φέτος, πολλά σκάφη περικύκλωναν τις θαλάσσιες χελώνες για να απολαύσουν το θέαμα και, τις περισσότερες φορές, δεν τηρήθηκαν οι Οδηγίες για την ορθή παρατήρηση χελωνών», λέει η Παναγιώτα Θεοδώρου, Συντονίστρια Νομικών και Θεσμικών Θεμάτων στον ΑΡΧΕΛΩΝ. «Η αλιεία και τα ταχύπλοα ευθύνονται για πολλά ατυχήματα με θαλάσσιες χελώνες. Από τα 50 περιστατικά εκβρασμών θαλάσσιων χελωνών (45 νεκρές και 5 τραυματισμένες/άρρωστες), που καταγράφηκαν μέχρι στιγμής το 2021 στη Ζάκυνθο, τα 21 εντοπίστηκαν στη θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή του κόλπου του Λαγανά», προσθέτει.

Δυστυχώς, το ενδιαφέρον των τοπικών επιχειρήσεων, των ιδιοκτητών γης και των τοπικών αρχών να συνεργαστούν για την καλύτερη επιβολή του νόμου στο Θαλάσσιο Πάρκο φαίνεται να είναι αρκετά χαμηλό. Ως αποτέλεσμα, υπήρξαν αρκετές παραβάσεις σχετικά με τον υπερβολικό αριθμό επίπλων παραλίας και τη μη αφαίρεσή τους τη νύχτα, περιστατικά ανθρώπινης παρουσίας τη νύχτα στην παραλία, ποδοπάτημα ανθρώπων πάνω από φωλιές, οδήγηση οχημάτων και ιππασία στην παραλία.

Επιπλέον, συνέχισαν να υπάρχουν μακροπρόθεσμες απειλές λόγω παράνομων δραστηριοτήτων, οι οποίες εντοπίστηκαν τα προηγούμενα χρόνια. Αυτά περιλαμβάνουν τον παλιό χώρο υγειονομικής ταφής, τον παράνομο δρόμο μεταξύ των παραλιών Δάφνης και Γέρακα, κτίρια στον Γέρακα και κτίρια/επιχειρήσεις στη Δάφνη. Οι τοπικές αρχές δεν έχουν εφαρμόσει υφιστάμενες διοικητικές αποφάσεις για την κατεδάφιση αυτών των παράνομων κατασκευών.

Η αναφορά καταλήγει στο συμπέρασμα ότι χρειάζεται επειγόντως μια συλλογική προσέγγιση για τη βελτίωση της νομικής ρύθμισης των πρακτικών διαχείρισης και μία πιο αποτελεσματική επιτήρηση των παραλιών και της θαλάσσιας περιοχής για να διασφαλιστεί η διατήρηση της Καρέττα σε αυτόν τον πολύ σημαντικό βιότοπο στη Μεσόγειο.

Ο ΑΡΧΕΛΩΝ επιθυμεί να ευχαριστήσει τους εθελοντές και τους υπεύθυνους πεδίου της σεζόν 2021 για την πραγματοποίηση των δραστηριοτήτων παρακολούθησης και ευαισθητοποίησης του κοινού, καθώς και όλους όσους συνέβαλαν στην αποτελεσματική προστασία των θαλάσσιων χελωνών στη Ζάκυνθο.

Μπορείτε να κατεβάσετε την έκθεση για τη Ζάκυνθο για το 2021 εδώ.