Δημήτρης Μαργαριτούλης και Παύλος Τσάρος

Σήμερα το Δίκτυο είναι σε πλήρη ανάπτυξη, αλλά φυσικά πάντα υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης. Μέλη του Δικτύου Διάσωσης είναι όλες οι λιμενικές αρχές της χώρας, που αποτελούν και τη ραχοκοκαλιά του Δικτύου. Επίσης συμμετέχουν οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, περιβαλλοντικές οργανώσεις, ομάδες πολιτών, και ιδιώτες. Σκοπός του Δικτύου είναι η αξιόπιστη συλλογή πληροφοριών γύρω από τους τραυματισμούς και θανάτους θαλάσσιων χελωνών, με σκοπό τη μείωση τους.

Πώς λειτουργεί το Δίκτυο Οι παρατηρούμενες εκθαλασσώσεις αναφέρονται από τα μέλη του Δικτύου με την συμπλήρωση εντύπου όπου καταγράφονται το είδος, το φύλο, το μέγεθος της χελώνας, τα εξωτερικά τραύματα, αν είναι μαρκαρισμένη, κ. ά. Τα μέλη ειδοποιούν πάντα την τοπική λιμενική αρχή, που με τη σειρά της ειδοποιεί τον νομοκτηνίατρο για να διαπιστώσει την αιτία θανάτου και την Τοπική Αυτοδιοίκηση να προβεί στην υγειονομική ταφή του ζώου. Τα έντυπα αποστέλλονται στο Κέντρο Διάσωσης, όπου εισάγονται σε βάση δεδομένων και αναλύονται με GIS. Φυσικά σε περιπτώσεις τραυματισμένων χελωνών η επικοινωνία με το Κέντρο γίνεται τηλεφωνικά ώστε να οργανωθεί άμεσα και η μεταφορά του ζώου. Πληροφορίες για να γίνετε μέλη του Δικτύου Διάσωσης και τί πρέπει να κάνετε σε περίπτωση που θα δείτε νεκρή ή τραυματισμένη χελώνα στο http://www.archelon.gr/contents/pedio_diktio.php?row=row5, http://www.archelon.gr/contents/pedio_help.php?row=row5

Τα αποτελέσματα Ο ετήσιος αριθμός των εκθαλασσώσεων (νεκρές χελώνες) στα έτη 1994-2008 φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα.

Παρατηρούμε ότι στην περίοδο 1994-2001 υπάρχει μια αυξητική τάση με μέγιστο το 2001. Όμως αυτή η αυξητική τάση μπορεί να οφείλεται (τουλάχιστον μερικώς) στην αύξηση των μελών του Δικτύου και στη μεγάλη ευαισθητοποίηση του κοινού που παρατηρήθηκε στο ίδιο διάστημα. Ας μην ξεχνάμε ότι κυρίως ευαισθητοποιημένοι πολίτες είναι αυτοί που, όταν αντιληφθούν τραυματισμένη ή νεκρή χελώνα, ειδοποιούν είτε απευθείας το Κέντρο Διάσωσης ή το πλησιέστερο λιμεναρχείο.

Στη συνέχεια, η περίοδος 2001-2004 χαρακτηρίζεται από συνεχή πτωτική τάση μέχρι το 2004. Εδώ πρέπει να αναφέρουμε ότι ο ΑΡΧΕΛΩΝ στην περίοδο αυτή είχε κάνει μεγάλη προσπάθεια ενημέρωσης των ψαράδων με εξορμήσεις σε όλη τη χώρα, και κυρίως στις περιοχές που υπήρχαν οι περισσότερες εκθαλασσώσεις. Οι εξορμήσεις αυτές του Συλλόγου είχαν χρηματοδοτηθεί από κοινοτικό πρόγραμμα LIFE –Φύση (LIFE/NAT/GR8500) που στόχευε στη μείωση της θνησιμότητας των χελωνών στη θάλασσα. Το πρόγραμμα αυτό του Συλλόγου θεωρήθηκε από τα πλέον πετυχημένα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Από το 2004 ως το 2008 παρατηρείται μια συνεχής αύξηση στον ετήσιο αριθμό εκθαλασσώσεων με κορύφωση το 2008 όπου έχουμε 292 εκθαλασσώσεις (αύξηση από το 2004: 126%!).

Τι πρέπει να γίνει Είναι σαφές ότι πολλές χελώνες πέφτουν θύματα εμπλοκής σε αλιευτικά εργαλεία. Διεθνώς γίνονται προσπάθειες για μείωση των εμπλοκών ή αυτόματη απελευθέρωση των χελωνών που πιάνονται. Έτσι σε ορισμένες χώρες έχει εφαρμοστεί το TED (Turtle Excluder Device) που αυτόματα απελευθερώνει τις χελώνες που πιάνονται σε τράτες. Επίσης γίνεται έρευνα για την εισαγωγή ενός νέου τύπου αγκιστριού (circle hook) για τόνους και ξιφίες στο οποίο οι χελώνες πιάνονται πιο δύσκολα απʼ ότι στα συμβατικά αγκίστρια. Δυστυχώς, κάτι ανάλογο είναι πολύ δύσκολο να γίνει στα μικρής κλίμακας αλιευτικά εργαλεία (π.χ. στατικά δίχτυα, παραγάδια βυθού, βιντζότρατες). Αυτά θα συνεχίσουν να πιάνουν χελώνες, από τις οποίες ορισμένες μοιραία θα πεθάνουν, κυρίως από ασφυξία. Αυτές όμως που επιζούν, αν και πιασμένες, πρέπει να απελευθερώνονται, με φροντίδα των ψαράδων, σε καλή κατάσταση.

Φυσικά γνωρίζουμε ότι όταν οι χελώνες πιάνονται σε δίχτυα μπορεί να προκαλέσουν σημαντική ζημιά σʼ αυτά, στην προσπάθειά τους να ανεβούν στην επιφάνεια για να αναπνεύσουν ή να απελευθερωθούν. Δυστυχώς όμως κάποιοι, πιστεύουμε όλο και λιγότεροι, δεν ακολουθούν την υπεύθυνη συμπεριφορά που αρμόζει σε ανθρώπους που ζουν από τη θάλασσα, και προσπαθούν να «εκδικηθούν» τις χελώνες που είχαν την ατυχία να πιαστούν στα δίχτυα τους. Τα σπασμένα κρανία και τα βγαλμένα μάτια των χελωνών που περιθάλπονται στο Κέντρο Διάσωσης, και τις οποίες βλέπουν πάνω από 15,000 παιδιά που επισκέπτονται το Κέντρο κάθε χρόνο, δεν αποτελούν καλή διαφήμιση για το παραδοσιακό επάγγελμα του «αγαθού ψαρά». Αυτοί οι λίγοι που εξακολουθούν να σκοτώνουν και να κακοποιούν τις χελώνες που πιάνονται στα εργαλεία τους πρέπει να απομονωθούν από τη μεγάλη τάξη των «υπεύθυνων ψαράδων» που συμφωνούν με το σύνθημα του ΑΡΧΕΛΩΝ: «Περιουσία μου ο πλούτος της θάλασσας».