Σίγουρα σας έχει κάνει εντύπωση η άνεση με την οποία μερικές φορές αναφερόμαστε σε μεμονωμένες θαλάσσιες χελώνες. Φαίνεται φυσικό το να δίνονται ονόματα στις χελώνες που βρίσκονται στο Κέντρο Διάσωσης, αλλά τι συμβαίνει όταν οι χελώνες είναι στη θάλασσα; Η απάντηση βρίσκεται στις μεθόδους «σήμανσης» που χρησιμοποιούνται στα προγράμματα του ΑΡΧΕΛΩΝ αλλά και σε όλες τις έρευνες παγκοσμίως. Παρακάτω θα βρείτε περισσότερες πληροφορίες για το θέμα αυτό.

Η παροχή ταυτότητας σε άγρια ​​ζώα είναι ένας θεμελιώδης τρόπος μελέτης των πληθυσμών τους. Αυτό συνέβη στην περίπτωση των πληθυσμών θαλάσσιων χελωνών από την αρχή της παγκόσμιας προσπάθειας για τη διατήρησή τους στη δεκαετία του '50. Στην πραγματικότητα κάποιος πρέπει να ψάξει πολύ για να βρει μελέτες θαλάσσιων χελωνών όπου η ταυτοποίηση των ατόμων μέσω κάποιας διαδικασίας "σήμανσης" δεν παίζει κάποιο ρόλο. Για παράδειγμα, με την σήμανση των θηλυκών που φωλιάζουν μπορεί κανείς να ακολουθήσει το αναπαραγωγικό τους ιστορικό για όσο χρονικό διάστημα τα συναντούμε στις παραλίες ωοτοκίας, καθώς και να καταγράψει τη θέση τους σε άλλες περιοχές και εποχές. Οι ρυθμοί σωματικής αύξησης των ατόμων μπορούν επίσης να παρακολουθούνται τόσο στις περιοχές ωοτοκίας όσο και σε διατροφικά πεδία. Στα διατροφικά πεδία ο ρυθμός αύξησης προσδιορίζεται μέσω των αποκαλούμενων μελετών σήμανσης και επανασύλληψης, όπου τα άτομα συλλαμβάνονται, επισημαίνονται και απελευθερώνονται σε λίγα λεπτά.

Ποιοι είναι οι διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους κάποιος μπορεί να "σημάνει" μια χελώνα; Η πιο δημοφιλής μέθοδος που έχει χρησιμοποιηθεί για περισσότερο από μισό αιώνα είναι μέσω μεταλλικών ή πλαστικών σημάτων που τοποθετούνται στα πτερύγια τους. Αυτά τα σήματα φέρουν έναν μοναδικό αριθμό αναγνώρισης ο οποίος μπορεί εύκολα να καταγραφεί από οποιονδήποτε συναντά τη χελώνα. Η μέθοδος είναι οικονομικά αποδοτική, δεν απαιτεί προηγούμενη εμπειρία ή εξοπλισμό για να "διαβάσει" το σήμα, αλλά από την άλλη πλευρά σημειώνεται "απώλεια σημάτων". Η διαπίστωση ότι αυτά τα σήματα συχνά δεν παραμένουν στη θέση τους για πάντα, οδήγησε στην ανάπτυξη νέων μεθόδων.

Τα σήματα PIT (Passive Integrated Transponder) παρέχουν μια πιο αξιόπιστη λύση. Αυτά είναι μικρά κυκλώματα που βρίσκονται μέσα σε ένα γυάλινο καψάκιο που έχει το μέγεθος ενός κόκκου ρυζιού. Εισάγονται στον βραχίονα της χελώνας με στείρα ένεση. Ένας ειδικός σαρωτής είναι στη συνέχεια σε θέση να διαβάσει το σήμα που παρέχει έναν μοναδικό κωδικό αναγνώρισης. Τα σήματα PIT θεωρούνται πιο μόνιμα από τα παραδοσιακά σήματα. Ωστόσο, ένα μειονέκτημα είναι το αυξημένο κόστος ανά σήμα καθώς και η ανάγκη για έναν συγκεκριμένο εξοπλισμό σάρωσης που είναι απαραίτητος για την ανάγνωσή του.

Μια άλλη δυνατότητα είναι η ταυτοποίηση φωτογραφιών, όπου κάποιος εκμεταλλεύεται το γεγονός ότι οι "πλάκες" (scutes) του κεφαλιού αποτελούν ένα μοτίβο μοναδικό για κάθε χελώνα, όπως τα ανθρώπινα δακτυλικά αποτυπώματα. Αυτός ο τρόπος ταυτοποίησης είναι μόνιμος, γιατί το μοτίβο είναι αναγνωρίσιμο σε όλη τη ζωή της θαλάσσιας χελώνας. Αυτή η τεχνική έχει αναπτυχθεί ειδικά μετά την πρόοδο της ψηφιακής φωτογραφίας. Είναι οικονομικά αποδοτική και δεν απαιτεί χειρισμό του ζώου αφού αρκεί μια απλή φωτογραφία καλής ποιότητας. Ωστόσο, η διαδικασία αντιστοίχησης, η οποία εξετάζει αν υπάρχει ένα όμοιο πρόσφατα φωτογραφημένο άτομο σε μια βάση δεδομένων, είναι συχνά χρονοβόρα. Οι αυτοματοποιημένοι αλγόριθμοι αντιστοίχησης, όμως, συνεχώς αναπτύσσονται και βελτιώνονται, μειώνοντας συχνά τον απαιτούμενο χρόνο για τη διαδικασία αυτή.

Τέλος, το γενετικό σήμα χρησιμοποιήθηκε πρόσφατα με επιτυχία, στο παράδειγμα του πληθυσμού των Καρέττα στις νοτιοανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες. Στην περίπτωση αυτή, συλλέγεται ένα αυγό από κάθε φωλιά (ή δείγμα δέρματος της θηλυκής σε άλλες έρευνες), και βάσει αυτού εξάγεται το γενετικό προφίλ της θηλυκής χελώνας που κάνει τη φωλιά και αποθηκεύεται σε μια βάση δεδομένων. Συνεπώς, στην περίπτωση αυτή, δεν είναι καν απαραίτητο να συναντήσει κανείς τη θηλυκή χελώνα για να την σημάνει.

Αυτή η μέθοδος έχει δώσει μερικές μοναδικές διαπιστώσεις σχετικά με τη δυναμική των φωλεών των πληθυσμών που μελετήθηκαν. Σε ορισμένες περιπτώσεις προσδιορίζονται σχέσεις μητέρας-κόρης ή αδελφών που ανοίγουν νέους ορίζοντες για την απάντηση σε μερικές σημαντικές δημογραφικές ερωτήσεις, όπως για παράδειγμα ποια είναι η ηλικία σεξουαλικής ωρίμανσης. Ωστόσο, το αυξημένο κόστος καθώς και η απαίτηση για εξειδικευμένο προσωπικό περιορίζει αυτές τις μεθόδους μόνο σε λίγα μέρη του κόσμου.

Ο ΑΡΧΕΛΩΝ βάζει σήματα στις θηλυκές χελώνες στις πιο σημαντικές τοποθεσίες ωοτοκίας της Ελλάδας από τις αρχές της δεκαετίας του '80 με χιλιάδες άτομα που έχουν σημανθεί μέχρι τώρα. Επίσης, ο ΑΡΧΕΛΩΝ έχει χρησιμοποιήσει σήμανση PIT στον κόλπο Κυπαρισσίας από το 2005 και στη Ζάκυνθο. Επιπλέον, τα αρσενικά καθώς και οι ανώριμες χελώνες σημαίνονται επίσης στο πρόγραμμα μαρκαρίσματος και επανασύλληψης του Αμβρακικού κόλπου. Για το λόγο αυτό χρησιμοποιούνται συνήθως τα μεταλλικά σήματα, τα σήματα PIT και μερικές φορές και η ταυτοποίηση χελωνών βάσει φωτογραφιών.

(κείμενο- φωτογραφίες Κώστας Παπαφιτσώρος)