Σήμερα, 16 Ιουνίου, ο κόσμος γιορτάζει την Παγκόσμια Ημέρα Θαλάσσιας Χελώνας. Στη Μεσόγειο, όμως, η φετινή ημέρα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η κλιματική κρίση μεταβάλλει ολοένα και περισσότερο τις παράκτιες περιοχές και τους βιότοπους ωοτοκίας. Το συγχρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Ένωση έργο LIFE ADAPTS συντονίζει επείγουσες δράσεις διατήρησης σε Ελλάδα, Κύπρο και Ιταλία, παρακολουθώντας τις νέες τάσεις ωοτοκίας και μελετώντας την ανθεκτικότητα των παράκτιων οικοσυστημάτων στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Με αφορμή τη σημερινή ημέρα, οι εταίροι του έργου εντείνουν τις δράσεις πεδίου και διοργανώνουν εκδηλώσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης στις τρεις χώρες.

Ελλάδα: Ενίσχυση της παρακολούθησης σε νέες περιοχές

Στην Ελλάδα, ο ΑΡΧΕΛΩΝ συνεχίζει τη μακρόχρονη δράση του για την παρακολούθηση και προστασία σημαντικών περιοχών ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας Καρέττα (Caretta caretta) στην Κρήτη, την Πελοπόννησο και τη Ζάκυνθο. Στο πλαίσιο του συγχρηματοδοτούμενου από την Ευρωπαϊκή Ένωση έργου LIFE ADAPTS, οι δράσεις πεδίου έχουν πλέον επεκταθεί και σε νέες περιοχές του έργου, στην Ήπειρο και την Κέρκυρα, όπου έχουν ήδη πραγματοποιηθεί οι πρώτες έρευνες της φετινής περιόδου και έχουν καταγραφεί ίχνη θαλάσσιων χελωνών.

Κατά τη διάρκεια της τρέχουσας περιόδου ωοτοκίας θα ξεκινήσει επίσης συστηματική παρακολούθηση στις δύο αυτές περιοχές, ενισχύοντας τις προσπάθειες αξιολόγησης και προστασίας των νέων αναδυόμενων περιοχών φωλεοποίησης. Παράλληλα, χρησιμοποιούνται drones για την αξιολόγηση των περιοχών ωοτοκίας και του κινδύνου ανόδου της στάθμης της θάλασσας λόγω της κλιματικής αλλαγής, ενώ σε επιλεγμένες παραλίες έχουν εγκατασταθεί καταγραφείς θερμοκρασίας για τη συλλογή δεδομένων σχετικά με τη θερμοκρασία της άμμου και τις συνθήκες επώασης των φωλιών. Τα δεδομένα αυτά συμβάλλουν στην καλύτερη κατανόηση των πιθανών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην αναπαραγωγή των θαλάσσιων χελωνών.

Κύπρος: Παρακολούθηση και αξιολόγηση της ανθεκτικότητας των παραλιών

Στην Κύπρο, οι δράσεις παρακολούθησης βρίσκονται ήδη σε πλήρη εξέλιξη. Περισσότερες από 100 φωλιές και των δύο ειδών θαλάσσιων χελωνών έχουν εντοπιστεί και προστατευθεί στις παραλίες που παρακολουθούνται στο πλαίσιο του έργου, ενώ έχει ξεκινήσει η συλλογή δεδομένων θερμοκρασίας για την αξιολόγηση της ανθεκτικότητας των παραλιών ωοτοκίας απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Παράλληλα, πραγματοποιούνται μετρήσεις των χαρακτηριστικών των παραλιών, με στόχο τη δημιουργία συστήματος αξιολόγησης του κινδύνου που προκαλεί η άνοδος της στάθμης της θάλασσας στις περιοχές αναπαραγωγής.

Ιταλία: Αυξανόμενος αριθμός φωλιών και εκδηλώσεις ευαισθητοποίησης

Στην Ιταλία, από τη Σικελία και την Καλαβρία έως τον Κόλπο του Τάραντα και την Τοσκάνη, οι δράσεις παρακολούθησης βρίσκονται επίσης σε εξέλιξη, με τη συμμετοχή εκατοντάδων εθελοντών και επαγγελματιών στην αναζήτηση, προστασία και διαχείριση φωλιών κατά μήκος των ιταλικών ακτών. Η συστηματική αυτή προσπάθεια έχει αποφέρει σημαντικά αποτελέσματα τα τελευταία χρόνια, με τον αριθμό των φωλιών να αυξάνεται σταθερά, ιδιαίτερα στις νότιες περιοχές αλλά και σε βορειότερες ακτές. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Θαλάσσιας Χελώνας, διοργανώνονται εκδηλώσεις στη Σικελία, όπου καταγράφηκαν οι πρώτες φωλιές της φετινής περιόδου, καθώς και απελευθερώσεις αποκαταστημένων χελωνών, εκπαιδευτικές δράσεις και καθαρισμοί παραλιών.

Ο ρόλος του έργου LIFE ADAPTS

Το ευρωπαϊκό έργο LIFE ADAPTS (Climate Change ADAPTations to Protect Turtles and Monk Seals), που συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και συντονίζεται από το Πανεπιστήμιο της Πίζας, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στη Μεσόγειο.

Στο έργο συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η WWF Ιταλίας, ο ΑΡΧΕΛΩΝ στην Ελλάδα, οι MEDTRACS, το Κέντρο Ωκεανογραφίας του Πανεπιστημίου Κύπρου και το Τμήμα Αλιείας και Θαλάσσιων Ερευνών (Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος) στην Κύπρο.

Στόχος του LIFE ADAPTS είναι η ανάπτυξη συγκεκριμένων στρατηγικών προσαρμογής για την προστασία εμβληματικών ειδών, όπως οι θαλάσσιες χελώνες και η μεσογειακή φώκια, μέσω της παρακολούθησης των περιοχών αναπαραγωγής, της ανάπτυξης μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, της μείωσης των ανθρωπογενών πιέσεων στις παραλίες και της ενεργού συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών. Για την επίτευξη αυτών των στόχων αξιοποιούνται σύγχρονα εργαλεία, όπως drones, περιβαλλοντικό DNA (eDNA), δορυφορική τηλεμετρία και συστηματική παρακολούθηση παραλιών.

Περισσότερες φωλιές αλλά και νέες προκλήσεις

Η αυξανόμενη παρουσία θαλάσσιων χελωνών στις ακτές της Ιταλίας αποτελεί ένα ιδιαίτερα θετικό σημάδι, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί νέες προκλήσεις. Την περίοδο 2020–2025 καταγράφηκαν περισσότερες από 1.000 φωλιές στις περιοχές που παρακολουθούνται από τη WWF, με την τελευταία αναπαραγωγική περίοδο να σημειώνει ιστορικό ρεκόρ.

Στην Ελλάδα, περισσότερες από 1.000 φωλιές έχουν ήδη καταγραφεί και προστατευθεί από τους εθελοντές και τους ερευνητές του ΑΡΧΕΛΩΝ στις σημαντικότερες παραλίες ωοτοκίας της χώρας.

Ωστόσο, η αύξηση της θερμοκρασίας της άμμου, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και οι ανθρώπινες δραστηριότητες στις παραλίες απειλούν την αναπαραγωγική επιτυχία των ειδών και την επιβίωση των νεοσσών.

Συντονισμένη δράση σε ολόκληρη τη Μεσόγειο

Η αξία του LIFE ADAPTS έγκειται στη διεθνή του διάσταση, η οποία επιτρέπει την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης σε μεσογειακή κλίμακα μέσα από την ανταλλαγή γνώσης και εμπειρίας.

Η Ελλάδα φιλοξενεί ορισμένες από τις σημαντικότερες παραλίες ωοτοκίας θαλάσσιων χελωνών στη Μεσόγειο, με αριθμούς-ρεκόρ φωλιών που καθιστούν τη χώρα σημείο αναφοράς για τη διατήρηση και την επιστημονική έρευνα. Το 2025, σε περίπου 97 χιλιόμετρα παραλιών στη Ζάκυνθο, την Πελοπόννησο και την Κρήτη, οι εθελοντές και οι ερευνητές του ΑΡΧΕΛΩΝ κατέγραψαν και προστάτευσαν περίπου 10.700 φωλιές Καρέττα. Στον Κυπαρισσιακό Κόλπο καταγράφηκαν περίπου 6.100 φωλιές, σημειώνοντας αύξηση 74% σε σχέση με τον μέσο όρο της προηγούμενης δωδεκαετίας. Οι ανασκαφές των φωλιών στο τέλος της περιόδου έδειξαν ότι περίπου 490.000 χελωνάκια κατάφεραν να φτάσουν με ασφάλεια στη θάλασσα.

Η Κύπρος, από την άλλη πλευρά, αποτελεί πεδίο εφαρμογής καινοτόμων μεθόδων παρακολούθησης, ενώ το γεγονός ότι στις παραλίες της φωλεοποιούν και τα δύο είδη μεσογειακών θαλάσσιων χελωνών προσφέρει μοναδικές δυνατότητες συγκριτικής έρευνας σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Παρά τις διαφορές τους, οι δράσεις στις τρεις χώρες συγκλίνουν σε κοινούς στόχους:

• κατανόηση των επιπτώσεων της ανόδου της στάθμης της θάλασσας στις περιοχές ωοτοκίας • εντοπισμός παραλιών που μπορούν να παραμείνουν κατάλληλες για την παραγωγή αρσενικών νεοσσών παρά την αύξηση της θερμοκρασίας • προστασία κρίσιμων παραλιών και οικοτόπων που απειλούνται από τη διάβρωση και τις ανθρώπινες δραστηριότητες • ανάπτυξη στρατηγικών προσαρμογής που μπορούν να εφαρμοστούν σε ολόκληρη τη Μεσόγειο • ενεργός συμμετοχή πολιτών, επαγγελματιών και θεσμών σε μια κοινή προσπάθεια

Με αυτόν τον τρόπο, το έργο συμβάλλει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση μιας παγκόσμιας πρόκλησης: η προστασία των θαλάσσιων χελωνών σημαίνει ταυτόχρονα πιο ανθεκτικές ακτές και πιο ανθεκτικές τοπικές κοινωνίες.

Ένα κάλεσμα προς όλους

Η Παγκόσμια Ημέρα Θαλάσσιας Χελώνας αποτελεί μια ευκαιρία να θυμηθούμε ότι η προστασία τους είναι συλλογική ευθύνη. Ο ΑΡΧΕΛΩΝ καλεί πολίτες, επισκέπτες και επαγγελματίες να συμβάλουν ενεργά αποφεύγοντας την όχληση στις παραλίες ωοτοκίας, περιορίζοντας τον τεχνητό φωτισμό και μειώνοντας τις παρεμβάσεις που διαταράσσουν το φυσικό περιβάλλον.

«Η προστασία των θαλάσσιων χελωνών σημαίνει προστασία των ακτών μας και προετοιμασία για τις προκλήσεις του μέλλοντος. Οι λύσεις που εφαρμόζουμε για αυτά τα είδη είναι οι ίδιες που χρειαζόμαστε για να αντιμετωπίσουμε την κλιματική κρίση.»